Czy małe dziecko może oglądać bajki?

--

To jedno z tych pytań, które brzmią prosto, dopóki nie spróbujemy na nie odpowiedzieć jednym zdaniem.

Z jednej strony mamy zalecenia dotyczące ograniczania ekranów u najmłodszych dzieci. Z drugiej - bajki są dziś właściwie wszędzie. W domu, samochodzie, restauracji, poczekalni, a czasami nawet przy śniadaniu. I bardzo łatwo dojść do wniosku: skoro wszyscy korzystamy z ekranów, to przecież dziecko też kiedyś musi zacząć.

Musi. Tylko niekoniecznie tak wcześnie, jak nam się wydaje.

Dlaczego niemowlę nie potrzebuje bajek?

Dla niemowlęcia właściwie wszystko jest nowe. Światło wpadające przez okno, szelest zasłony, głos mamy, szczekanie psa, własne dłonie, które nagle pojawiają się przed twarzą. To, co nam wydaje się zwyczajne, nudne i kompletnie niewarte uwagi, dla młodego układu nerwowego jest ogromną porcją informacji do przetworzenia.

Mózg dziecka cały czas uczy się, co jest ważne, co można pominąć, jak reagować na dźwięki, ruch, dotyk i obecność drugiego człowieka. Dla niemowlęcia samo codzienne życie jest już naprawdę intensywne.

Dlatego ostatnią rzeczą, jakiej potrzebuje taki maluch, jest dodatkowy strumień szybko zmieniających się obrazów, dźwięków i bodźców z ekranu. Zanim zaczniemy dostarczać mu kolejnej rozrywki, warto pamiętać, że ono dopiero uczy się ogarniać świat, który dla nas od dawna jest zwyczajny.

Co mówią oficjalne zalecenia?

WHO zaleca, aby dzieci poniżej 24 miesiąca życia nie spędzały czasu przed ekranem, a u dzieci w wieku 2-4 lat ograniczyć go do maksymalnie godziny dziennie - przy czym podkreśla, że im mniej, tym lepiej.

Amerykańska Akademia Pediatrii jest podobnie ostrożna. Do 24 miesiąca życia zaleca unikanie ekranów poza wideorozmowami. Daje jednak pewną furtkę: jeśli między 18 a 24 miesiącem rodzice bardzo chcą wprowadzić ekran, powinny to być wysokiej jakości treści oglądane wspólnie z dorosłym.

Tyle mówią zalecenia. Problem w tym, że sam wiek nie mówi nam jeszcze, czy konkretne dziecko jest rzeczywiście gotowe na ekran. Możemy mieć dwulatka, który swobodnie się komunikuje, ale możemy też mieć dziecko w tym samym wieku, które dopiero zaczyna używać pojedynczych słów.

Dlatego w czasach, gdy tak wiele dzieci mierzy się z różnymi trudnościami i opóźnieniami rozwojowymi, nie warto patrzeć wyłącznie na metrykę. Wiek to tylko jedna informacja. Równie ważne jest to, jak dziecko naprawdę funkcjonuje i na jakim etapie rozwoju się znajduje.

Gotowość na ekran to nie tylko wiek. To również poziom rozwoju.

Zanim pokażesz dziecku, że bajki w ogóle istnieją, dobrze, aby maluch potrafił już:

• swobodnie komunikować swoje potrzeby,
• mówić pełnymi zdaniami,
• zadawać własne pytania,
• rozumieć prostą historię,
• opowiedzieć o tym, co wydarzyło się wcześniej,
• po zakończeniu bajki porozmawiać z rodzicem o tym, co zobaczył.

Dopiero wtedy ekran może stać się czymś więcej niż tylko bardzo skutecznym sposobem na przykucie uwagi.

I właśnie do tego warto dążyć. Ekran nie powinien pełnić roli niani, regulatora emocji ani stałego punktu dnia. Lepiej traktować go jak jedną z wielu możliwych aktywności - lekką rozrywkę od czasu do czasu, a nie coś, bez czego dzień nie może się odbyć.

Dlaczego dziecko tak mocno wpatruje się w ekran?

Rodzic często mówi: „Ale on jest tak skupiony! Przy żadnej zabawce nie siedzi przez 30 minut, a bajkę potrafi oglądać bez ruchu”.

I właśnie tutaj łatwo pomylić dwie zupełnie różne rzeczy. Patrzenie w ekran nie jest tym samym co aktywne koncentrowanie się podczas zabawy.

Bajka sama podtrzymuje uwagę. Obraz się zmienia, pojawia się ruch, dźwięk, muzyka, nowe postacie i kolejne wydarzenia. Dziecko nie musi wymyślać, co zrobić dalej.

Podczas budowania wieży jest odwrotnie. Trzeba samodzielnie zdecydować, który klocek wybrać, co zrobić, kiedy konstrukcja się przewróci, i czy próbować jeszcze raz.

Dlatego fakt, że dziecko długo siedzi przed bajką, nie jest dowodem na wyjątkowo dobrze rozwiniętą koncentrację.

„Ale moje dziecko naprawdę dużo nauczyło się z bajek”

To możliwe. Małe dziecko może zapamiętać z bajki piosenkę, alfabet, ciąg liczb, nazwy kolorów czy pojedyncze słowa. I wtedy bardzo łatwo pomyśleć: „No przecież się uczy”. Tylko że zapamiętanie czegoś to jeszcze nie to samo co zrozumienie.

Dziecko może bezbłędnie policzyć do dziesięciu, ale nadal nie rozumieć, że „cztery” oznacza konkretną liczbę przedmiotów. Może śpiewać piosenkę po angielsku, nie wiedząc, co właściwie znaczą słowa, które wypowiada.

To trochę tak, jakby dorosły nauczył się fonetycznie refrenu piosenki po koreańsku. Można zrobić wrażenie, a jednocześnie nie mieć pojęcia, o czym się śpiewa.

U małych dzieci dochodzi do tego jeszcze tak zwany deficyt transferu. Maluchowi trudno przenieść to, co zobaczył na ekranie, do prawdziwego życia. Może więc rozpoznawać czerwone jabłko w bajce, ale niekoniecznie połączyć tę wiedzę z prawdziwym jabłkiem leżącym na stole.

Ta zdolność rozwija się z wiekiem. Dlatego im młodsze dziecko, tym bardziej potrzebuje prawdziwych przedmiotów, realnych sytuacji i drugiego człowieka, a nie kolejnej „edukacyjnej” animacji.

Ekran bardzo łatwo zaczyna pełnić inne funkcje

Problem zwykle nie zaczyna się od jednej bajki. Zaczyna się wtedy, gdy ekran powoli wchodzi w każdą trudniejszą sytuację i staje się najprostszym rozwiązaniem.

Dziecko nie chce jeść? Włączamy bajkę.
Nudzi się w samochodzie? Telefon.
Rodzic musi ugotować obiad? Ekran.
Trzeba zrobić inhalację? Znowu bajka.
Pojawia się płacz, złość albo marudzenie? Telefon działa najszybciej.

I właśnie to jest największym ryzykiem. Nie sam ekran, ale funkcja, jaką zaczyna pełnić. Jeżeli za każdym razem zagłuszamy nim nudę, frustrację czy zniecierpliwienie, dziecko ma mniej okazji, żeby nauczyć się czekać, znaleźć sobie zajęcie, poradzić sobie z dyskomfortem albo po prostu pobyć chwilę bez dodatkowej stymulacji.

Ekran jest bardzo skutecznym wyciszaczem. To taki smoczek XXI wieku. Tyle że regulacja emocji nie polega na tym, żeby ich nie czuć. Dziecko musi stopniowo nauczyć się je przeżywać, nazywać i z nimi sobie radzić.

Dlatego coraz częściej mówi się nie tylko o tym, ile czasu dziecko spędza przed ekranem, ale też o tym, co ekran wypiera z jego dnia. Jeśli zabiera miejsce rozmowie, zabawie, ruchowi, nudzie, jedzeniu bez rozpraszaczy czy kontaktowi z rodzicem, wtedy problem robi się dużo większy niż sama liczba minut.

***

"Maluch przed ekranem. Jak chronić dzieci przed negatywnym wpływem technologii" - Adrianna Dzięgielewska

Jeśli chcesz uporządkować temat ekranów bez straszenia i bez sprzecznych porad z internetu, zajrzyj do mojego poradnika „Maluch przed ekranem”. Zebrałam w nim wszystko, co rodzic małego dziecka powinien wiedzieć: kiedy wprowadzać ekran, po czym poznać gotowość, jak wybierać bajki, co robić zamiast telefonu w trudnych momentach, jak ograniczać ekran bez awantur i jak nie wpaść w pułapkę „tylko jednej bajki”. To praktyczny przewodnik po codzienności z ekranami - dla rodziców, którzy chcą wiedzieć nie tylko ile, ale przede wszystkim kiedy, po co i w jaki sposób.